← Powrót do bloga

Akustyka pomieszczeń

Subwoofer: żaden, jeden czy dwa?

· 13 min czytania

W skrócie: Subwoofer to nie tylko „więcej basu”. Dobrze podłączony odciąża główne kolumny, pozwala ustawić je tam, gdzie dobrze grają średnie tony, a bas oddaje tam, gdzie pomieszczenie psuje go najmniej. Największym problemem basu w domu nie jest głośnik, tylko mody pomieszczenia: w różnych miejscach pokoju głośność tego samego dźwięku różni się nawet o 20 dB. Jeden dobrze ustawiony subwoofer poprawi to w jednym miejscu. Dwa subwoofery w odpowiednich miejscach, według badań w firmie Harman, wyrównują bas dla kilku miejsc naraz. Bez pomiaru i strojenia nawet drogi subwoofer często gra gorzej niż żaden.

Spis treści:

  1. Co daje subwoofer
  2. Poniżej 200 Hz rządzi pomieszczenie
  3. Dlaczego dwa grają lepiej niż jeden
  4. Gdzie go postawić
  5. Częstotliwość podziału
  6. Faza i opóźnienie
  7. Głośność i pomiar w REW
  8. Obudowa zamknięta czy bas-refleks
  9. Rozmiar kontra głębia
  10. Bas stereo czy mono
  11. Kino domowe: LFE i zarządzanie basem
  12. Własny subwoofer z Loudsmithem
  13. Co wybrać i kiedy
  14. Do zapamiętania
  15. Mały słowniczek

Co daje subwoofer

Subwoofer to kolumna tylko do najniższych dźwięków, zwykle od 20 do 80, a nawet 120 Hz. Ma duży głośnik, własny wzmacniacz i filtr, który przepuszcza do niego tylko bas. Daje trzy rzeczy, a tylko o pierwszej myśli większość ludzi.

  • Głębszy bas. Kolumna podstawkowa z 15-centymetrowym głośnikiem niskotonowym kończy się w okolicy 50–60 Hz. Najniższa struna gitary basowej to 41 Hz, pięciostrunowej 31 Hz, a organy, filmowe eksplozje i muzyka elektroniczna schodzą nawet poniżej 20 Hz. Mała obudowa tych dźwięków nie zagra, choćby wzmacniacz gnał ją ile sił.
  • Ulga dla głównych kolumn. Największy ruch membrany wymusza najniższy bas. Gdy odfiltrujesz go z głównych kolumn, ich głośniki niskotonowe poruszają się dużo mniej, mniej zniekształcają także w średnicy, a wzmacniacz ma większy zapas. Małe kolumny zniosą wtedy większą głośność.
  • Swoboda ustawienia. Główne kolumny stawiasz tam, gdzie dobrze buduje się scena stereo. Bas idzie z subwoofera, który stoi tam, gdzie pomieszczenie psuje go najmniej. Te dwa miejsca prawie nigdy się nie pokrywają i właśnie dlatego subwoofer przydaje się nawet przy dużych kolumnach podłogowych.

Dlaczego nie słychać, skąd dochodzi bas? Poniżej około 80 Hz fala dźwiękowa ma ponad 4 metry długości, jest więc dużo większa od głowy. Ucho nie ma po czym określić kierunku. Subwoofer zdradza się dopiero wtedy, gdy gra też wyższe częstotliwości, gdy zniekształca (wyższe harmoniczne da się już zlokalizować) albo gdy coś w pokoju brzęczy.

Poniżej 200 Hz rządzi pomieszczenie

Między równoległymi ścianami dźwięk odbija się tam i z powrotem. Gdy w odległości między ścianami mieści się dokładnie połowa fali (lub jej wielokrotność), powstaje fala stojąca, fachowo mod pomieszczenia. W niektórych miejscach fale się sumują i dźwięk dudni, w innych się odejmują i dźwięk prawie znika. Szczegółowo wyjaśnia to artykuł Pomieszczenie gra razem z tobą.

Mod osiowy między dwiema ścianami odległymi o L: f = n · c / (2 · L), gdzie c = 343 m/s, a n = 1, 2, 3…
Pokój 5 × 4 × 2,5 m: długość 34, 69, 103 Hz; szerokość 43, 86, 129 Hz; wysokość 69, 137 Hz.
Granica, powyżej której mody zlewają się w równomierny pogłos (częstotliwość Schroedera): f ≈ 2000 · √(T60 / V). Dla V = 50 m³ i pogłosu T60 = 0,4 s: 2000 · √(0,008) ≈ 180 Hz.

W typowym salonie obowiązuje więc zasada: poniżej 150–200 Hz o tym, co słyszysz w swoim miejscu, decyduje nie kolumna, tylko pomieszczenie. Przesunięcie fotela lub kolumny o kilkadziesiąt centymetrów zmienia bas bardziej niż wymiana kolumn. I korektor nie rozwiąże tego w pełni: głęboki dołek w węźle modu to miejsce, gdzie fale wzajemnie się znoszą. Gdy dodasz mocy, wzmocnisz obie fale, a one dalej będą się znosić.

Dlaczego dwa grają lepiej niż jeden

Około 2002 roku Todd Welti z zespołu badawczego firmy Harman (współpracował z nim także Floyd Toole) obliczał i mierzył, jak liczba i położenie subwooferów wpływają na bas w prostokątnym pomieszczeniu. Nie badał, jak gra jeden fotel, ale jak bardzo bas różni się między kilkoma miejscami odsłuchu. Wynik, który później rozwinął wraz z Allanem Devantierem na łamach czasopisma AES, jest dziś podstawą zaleceń:

  • Jeden subwoofer daje dobry bas w jednym miejscu, ale w sąsiednim może być zupełnie inny.
  • Dwa subwoofery na środkach przeciwległych ścian albo cztery (w narożnikach lub na środkach wszystkich czterech ścian) wyraźnie zmniejszyły różnice między miejscami.
  • Więcej niż cztery dawały już niewiele.

Zasada jest prosta. Mod, który na przedniej i tylnej ścianie ma przeciwną fazę, dostaje od dwóch subwooferów dwa jednakowe, ale przeciwne „pchnięcia” i w ogóle się nie rozkołysze. Subwoofer na środku ściany stoi z kolei w węźle modów, które mają na środku zero, więc ich też nie pobudza. Mniej pobudzonych modów to mniej garbów i dołków, które zmieniają się od miejsca do miejsca.

-30-20-100+10dB1-30-20-100+10203040506080100150200 HzdB2
Obliczona charakterystyka w pokoju 5 × 4 × 2,5 m w czterech miejscach odsłuchu (prostokąt 0,8 × 1,2 m na środku pokoju, wysokość uszu 1,1 m). Górny wykres (1): jeden subwoofer w przednim narożniku. Dolny wykres (2): dwa subwoofery na środkach przedniej i tylnej ściany, każdy z połową sygnału. Kolory to miejsca; na dolnym wykresie linie nakładają się parami, bo miejsca są symetryczne. Model: idealnie sztywne ściany, suma wszystkich modów do 400 Hz, jednakowe tłumienie dla pogłosu 0,4 s, subwoofer jako źródło punktowe o płaskiej charakterystyce. Każdy wykres jest przesunięty tak, by jego średnia od 30 do 150 Hz wynosiła 0 dB. Różnica między najwyższym a najniższym punktem od 30 do 120 Hz spadła w tym modelu z 41 do 20 dB, a średni rozrzut między miejscami mniej więcej o połowę.

Model jest uproszczony (prawdziwe ściany w różny sposób przepuszczają i pochłaniają bas), ale pokazuje to, co najważniejsze. Z jednym subwooferem każde miejsce ma inne głębokie dołki. Z dwoma miejsca są do siebie podobne, a pozostałe garby są dla wszystkich takie same. Na tym opiera się praktyczna przewaga: wspólny garb można wyrównać korektorem dla wszystkich miejsc naraz. Przy jednym subwooferze korektor naprawia jedno miejsce, a pozostałe często psuje.

Uczciwie trzeba dodać dwie rzeczy. Wynik zależy od pomieszczenia i od tego, gdzie się siedzi. Jeśli zawsze siedzisz w jednym miejscu, może ci wystarczyć jeden dobrze ustawiony subwoofer z korekcją. A w narożniku subwoofer daje przy tym samym sygnale więcej basu (w naszym modelu o około 5 dB), bo pobudza wszystkie mody naraz. Dwa na środkach ścian potrzebują więc nieco więcej mocy.

Gdzie go postawić

Narożnik: najwięcej basu, najmniej porządku

Każda bliska ściana odbija bas z powrotem, a ten sumuje się z dźwiękiem bezpośrednim. Przy ścianie głośność najniższego basu rośnie o około 6 dB, w narożniku (dwie ściany i podłoga) teoretycznie nawet o 18 dB w porównaniu z wolną przestrzenią, w praktyce mniej. Dlatego narożnik jest tak popularny: subwoofer gra niżej i głośniej przy mniejszej mocy. Tyle że w narożniku wszystkie mody mają maksimum, więc subwoofer pobudza je najmocniej. Narożnik to dobry punkt wyjścia, ale nie zawsze najlepszy wynik.

Sztuczka z „czołganiem się”

Akustyka działa w obie strony: jeśli subwoofer stoi w miejscu A, a ty siedzisz w B, słyszysz to samo, co gdyby stał w B, a ty siedział w A. Na tym opiera się znana sztuczka, po angielsku subwoofer crawl:

  1. Postaw subwoofer w swoim miejscu odsłuchu, najlepiej na wysokości głowy.
  2. Puść muzykę z równym basem albo szum różowy ograniczony do 20–120 Hz.
  3. Czołgaj się po pokoju w miejscach, gdzie mógłby stanąć subwoofer, z uchem przy podłodze.
  4. Tam, gdzie bas brzmi najrówniej, a nie najgłośniej, postaw subwoofer.

Sztuczka jest szybka i nic nie kosztuje. Dokładniej jest zmierzyć kilka pozycji mikrofonem, o czym niżej. Pozycje możesz też wcześniej przeliczyć w planerze pomieszczenia, który szuka miejsc z najrówniejszym basem.

Dwa subwoofery

Jeśli się da, środki przedniej i tylnej ściany albo środki ścian bocznych. Gdy meble na to nie pozwalają, spróbuj przeciwległych narożników albo jednego z przodu i drugiego z tyłu. Ustaw oba na tę samą głośność, a potem dostrój je pomiarem.

Częstotliwość podziału

Częstotliwość podziału określa, gdzie przestają grać główne kolumny, a zaczyna subwoofer. Typowy zakres to 60–100 Hz.

  • 80 Hz to standard, który THX wprowadził dla kina domowego. Jest na tyle nisko, że subwoofera nie da się zlokalizować, i na tyle wysoko, że odciąża nawet małe kolumny. Zwykle stosuje się przy nim stromy filtr dolnoprzepustowy dla subwoofera i łagodniejszy górnoprzepustowy dla głównych kolumn.
  • Niżej (50–60 Hz) ma sens przy dużych kolumnach, które grają nisko i czysto, oraz przy subwooferze, który musi stać daleko i poza osią.
  • Wyżej (100–120 Hz) tylko przy bardzo małych satelitach. Tu ryzykujesz już, że subwoofer będzie słychać jako osobne źródło, zwłaszcza gdy stoi z boku.

Zasada: ustaw podział mniej więcej oktawę nad dolną granicą (F3) głównych kolumn, żeby filtr pracował tam, gdzie kolumny grają jeszcze płasko. Kolumnę z F3 = 45 Hz dobrze dzieli się przy 80–90 Hz. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, jak działa podział, zajrzyj do artykułu o zwrotnicach aktywnych i pasywnych.

Uwaga na podwójne filtrowanie: jeśli zarówno amplituner AV, jak i subwoofer mają własny filtr dolnoprzepustowy, filtry się mnożą i wokół podziału powstaje dziura. Przy podłączeniu przez amplituner ustaw filtr w subwooferze na maksimum lub „LFE/bypass”, a podział zostaw amplitunerowi.

Faza i opóźnienie

W okolicy częstotliwości podziału subwoofer i główne kolumny grają razem. Jeśli ich fale docierają do ciebie w tym samym czasie i kierunku, sumują się. Jeśli są przesunięte, częściowo się odejmują i przy podziale powstaje dołek. Przesunięcie powodują trzy rzeczy: odległość, filtry (każdy filtr opóźnia, stromy bardziej) i w przypadku cyfrowego subwoofera także przetwarzanie w DSP.

Przykład: subwoofer stoi o 1,5 m dalej niż główne kolumny.
Opóźnienie: 1,5 / 343 ≈ 4,4 ms. Jeden okres przy 80 Hz trwa 1 / 80 = 12,5 ms.
Przesunięcie fazy: 4,4 / 12,5 · 360° ≈ 126°. To już wystarczy na wyraźny dołek przy podziale.

Subwoofer radzi sobie z tym pokrętłem fazy (0–180°), przełącznikiem polaryzacji albo ustawieniem opóźnienia w DSP. Amplituner AV prosi o odległości i sam wylicza opóźnienie. Pamiętaj jednak, że filtry dodają własne opóźnienie, o którym amplituner nie wie, dlatego pomiar jest zawsze dokładniejszy.

Prosty test bez komputera: puść ton sinusoidalny o częstotliwości podziału i kręć fazą, aż w miejscu odsłuchu będzie najgłośniej. Dokładniejszy test z pomiarem: odwróć polaryzację subwoofera. W dobrze zgranym systemie przy podziale powstanie głęboki dołek. Im głębszy, tym lepiej były zgrane przed przełączeniem. Potem przywróć polaryzację.

Głośność i pomiar w REW

Najczęstszy błąd to subwoofer ustawiony za głośno. Przez pierwsze dni się podoba, potem bas zaczyna męczyć i „dudnić”. Właściwa głośność to taka, przy której nie zauważasz subwoofera, dopóki go nie wyłączysz.

Do pomiaru wystarczy darmowy program REW (Room EQ Wizard) i skalibrowany mikrofon USB, na przykład miniDSP UMIK-1 (orientacyjnie 100 €). Jak mierzyć, opisuje artykuł Jak zmierzyć kolumnę głośnikową. Procedura dla subwoofera:

  1. Ustaw mikrofon w miejscu głowy, skierowany w sufit lub w stronę kolumn, zależnie od kalibracji.
  2. Zmierz osobno lewą kolumnę, prawą kolumnę i subwoofer w zakresie 15–300 Hz.
  3. Ustaw głośność subwoofera tak, by jego średni poziom powyżej 30 Hz płynnie łączył się z głównymi kolumnami.
  4. Zmierz wszystko razem i dostrój fazę lub opóźnienie, aż okolica podziału będzie jak najbardziej płaska.
  5. Zmierz jeszcze 5–9 miejsc wokół głowy (w promieniu około pół metra) i spójrz na średnią. Korektorem poskramiaj tylko garby, które występują we wszystkich miejscach. Dołków nie wypełniaj.

Płaska linia nie jest celem. Badania Seana Olive'a i współpracowników z Harmana pokazały, że w pomieszczeniu większości słuchaczy podoba się charakterystyka, która w stronę basu lekko rośnie, o kilka dB poniżej 100 Hz. Różnice między ludźmi są jednak duże, więc po pomiarze jeszcze posłuchaj.

Obudowa zamknięta czy bas-refleks

Subwoofery buduje się głównie w dwóch typach obudów. Obudowa zamknięta to szczelna, sztywna skrzynka, w której powietrze działa jak sprężyna. Bas-refleks ma otwór z tunelem, w którym powietrze przy jednej częstotliwości drga jak dodatkowy tłok i dokłada basu. Trzecia możliwość to membrana bierna, czyli bas-refleks z membraną zamiast tunelu.

-30-24-18-12-60+610152030405070100200 HzdB123
Jeden głośnik 30 cm (fs 22 Hz, Qts 0,38, Vas 120 l) w trzech obudowach, obliczony standardowymi wzorami Thiele’a-Smalla w wolnej przestrzeni, bez pomieszczenia. 1 (czerwona): zamknięta 25 l, F3 około 44 Hz. 2 (niebieska): zamknięta 50 l, F3 około 41 Hz. 3 (złota): bas-refleks 100 l strojony na 22 Hz, F3 około 23 Hz. Linia przerywana to −3 dB.
ZamkniętaBas-refleks
Spadek poniżej F312 dB na oktawę, łagodny24 dB na oktawę, stromy
Rozmiar przy tym samym F3mniejsza, ale potrzebuje więcej mocy i wychyleniawiększa, ale wydajniejsza w okolicy strojenia
Poniżej częstotliwości strojeniamembrana jest wciąż tłumiona przez powietrzegłośnik „traci oparcie”, potrzebny filtr subsoniczny
Współpraca z pomieszczeniemłagodny spadek dobrze uzupełnia się ze wzmocnieniem małego pokojuw małym pokoju głęboki bas może przytłaczać
Korekcja (DSP)zniesie duże podbicie basu, jeśli głośnik ma wychylenieponiżej strojenia podbijać nie można
Słaby punktniska skutecznośćszum i świst tunelu przy małej średnicy

Wykres pokazuje, dlaczego wciąż się o tym dyskutuje. Bas-refleks wyciąga z tego samego głośnika bas o oktawę niższy, ale w obudowie dwa do czterech razy większej. Poniżej 15 Hz spada jednak szybciej niż obudowa zamknięta. Zamknięty subwoofer w małym pokoju odzyskuje część basu od pomieszczenia: w zamkniętej przestrzeni głośność najniższego basu rośnie, gdy fale są dłuższe niż pokój. Dlatego małe zamknięte subwoofery w domu często spisują się lepiej, niż sugerowałby wykres.

Rozmiar kontra głębia

W basie obowiązuje reguła zwana żelaznym prawem Hofmanna, od nazwiska Josefa Antona Hofmanna, współzałożyciela firmy KLH. Mówi, że z trzech cech możesz wybrać tylko dwie: mała obudowa, głęboki bas, wysoka skuteczność. Mały i głęboki subwoofer będzie mało skuteczny, potrzebuje mocnego wzmacniacza i głośnika o dużym wychyleniu. Mały i skuteczny nie zagra nisko. Głęboki i skuteczny będzie duży. Fizyki nie oszukasz, wybierasz tylko, co poświęcisz.

Dzisiejsze małe subwoofery idą pierwszą drogą: mała obudowa, głośnik o dużym wychyleniu, mocny wzmacniacz i DSP, które podbija bas (na przykład tak zwana transformacja Linkwitza). Gra to nisko, ale tylko do pewnej głośności. Potem dochodzi do granicy wychylenia.

Ile powietrza trzeba poruszyć

Głośność basu zależy od tego, ile powietrza przesunie membrana. Przy dwa razy niższej częstotliwości potrzeba do tej samej głośności czterokrotnej objętości.

Przykład: głośnik 30 cm, powierzchnia membrany Sd ≈ 0,05 m², wychylenie ±10 mm. Przesunięta objętość: 0,05 · 0,01 = 0,5 litra.
Ciśnienie akustyczne w odległości 1 m przy ścianie (półprzestrzeń): p = ρ · ω² · Sd · x / (2π · r).
Przy 20 Hz: 1,2 · (2π · 20)² · 0,0005 / (2π) ≈ 1,5 Pa w szczycie, czyli około 1,07 Pa skutecznie, co daje około 95 dB.
Przy 40 Hz to o 12 dB więcej, około 107 dB.
Dwa takie subwoofery dają przy tym samym wychyleniu 6 dB więcej albo tę samą głośność przy połowie wychylenia i mniejszych zniekształceniach.

Pomieszczenie dorzuci do tego coś od siebie, ale widać, dlaczego małe głośniki 20 cm nie zagrają głośno 20 Hz i dlaczego dwa subwoofery opłacają się także ze względu na zapas, a nie tylko na równość basu.

Bas stereo czy mono

Przy dwóch subwooferach nasuwa się pytanie: czy każdy ma grać swój kanał? Większość nagrań ma najniższy bas na środku, czyli jednakowo w obu kanałach. Na płytach winylowych najniższy bas przy masteringu często sumuje się do mono, żeby igła nie wyskakiwała z rowka. Poniżej 80 Hz ucho prawie nie określa kierunku. Co więcej, przewaga dwóch subwooferów w wyrównywaniu modów działa tylko wtedy, gdy oba grają ten sam sygnał.

Dlatego przy dwóch subwooferach zaleca się mono: oba dostają sumę lewego i prawego kanału. Niektórzy badacze i słuchacze twierdzą, że niezależny bas z boków dodaje w większych pomieszczeniach poczucia przestrzeni. To ciekawy temat, ale w typowym salonie przeważa korzyść z wyrównania. Jeśli masz duże kolumny podłogowe, które schodzą do 35 Hz, możesz zostawić im bas w stereo, a subwoofer niech tylko uzupełnia to, czego brakuje. Także wtedy zmierz, czy fale się wzajemnie nie znoszą.

Kino domowe: LFE i zarządzanie basem

W kinie domowym spotykają się dwie różne rzeczy, które często się myli.

  • LFE (Low Frequency Effects, „.1” w 5.1) to osobny kanał efektów: eksplozje, dudnienie, dodatkowy bas muzyczny. Ma pasmo ograniczone do 120 Hz i przy odtwarzaniu gra o 10 dB głośniej niż pozostałe kanały. Tak zakłada miks filmu, to nie błąd.
  • Zarządzanie basem (bass management) to funkcja amplitunera: z każdego kanału ustawionego jako „mały” (small) odfiltrowuje bas poniżej częstotliwości podziału i wysyła go do subwoofera razem z LFE.

W praktyce: wszystkie kolumny ustaw jako „small” z podziałem około 80 Hz, nawet duże podłogowe. Bas idzie wtedy z miejsca, gdzie umiesz go wyrównać, a kolumny nie przeszkadzają sobie nawzajem. Jeśli masz dwa subwoofery, nowoczesne amplitunery mają dwa wyjścia, często z możliwością osobnego ustawienia każdego. Automatyczna kalibracja amplitunera (Audyssey, Dirac, YPAO i podobne) to dobry początek, ale jej wynik sprawdź pomiarem.

Własny subwoofer z Loudsmithem

Subwoofer to jeden z najwdzięczniejszych projektów do samodzielnej budowy. Nie ma w nim zwrotnicy z elementów, tylko jeden głośnik i obudowa. Za cenę gotowego subwoofera ze średniej półki zbudujesz większy i głębszy, a za te same pieniądze często od razu dwa.

  1. W aplikacji na karcie Zadanie wybierz Typ kolumny: Subwoofer albo w menu Projekt zacznij od szablonu Subwoofer. Podajesz, jak duża może być obudowa i jak głębokiego basu chcesz. Więcej w instrukcji.
  2. Wybierz głośnik subwooferowy z katalogu. Projektant obliczy dla każdego głośnika odpowiednie obudowy, zamkniętą, bas-refleks i z membraną bierną, i pokaże ich charakterystykę oraz maksymalną głośność.
  3. Subwoofer nie ma zwrotnicy pasywnej. Podział i korekcję zapewnia aktywny wzmacniacz z DSP. Loudsmith potrafi zaprojektować wersję aktywną z Hypex DSP, a Hypex ma w serii FusionAmp także jednokanałowy moduł do subwooferów. Sprawdzi się też gotowy wzmacniacz typu „plate” z DSP.
  4. W narzędziu Pomieszczenie zobaczysz mody swojego pokoju i to, jak twój projekt się z nimi spotka.
  5. Po zbudowaniu zmierz i ustaw według procedury opisanej wyżej.

Przy budowie: ścianki z MDF lub sklejki o grubości co najmniej 18 mm, przy większych obudowach 25 mm albo wzmocnienia. Subwoofer porusza duże ciśnienie, a słaba ścianka zaczyna drgać. Tunel bas-refleksu musi mieć wystarczającą średnicę, inaczej przy głośnym graniu będzie świszczał. Loudsmith ostrzeże cię o tym przy projektowaniu tunelu.

Co wybrać i kiedy

SytuacjaZalecenie
Kolumny podłogowe do 35–40 Hz, słuchasz głównie muzyki akustycznej, siedzisz samSubwoofer niepotrzebny. Lepiej zajmij się ustawieniem i korekcją basu.
Kolumny podstawkowe, chcesz głębszego basu lub większej głośnościJeden subwoofer, podział 80 Hz, ustawienie sztuczką z „czołganiem się” lub pomiarem.
Kilka miejsc odsłuchu, rodzina, kanapaDwa subwoofery, najlepiej na środkach przeciwległych ścian, sygnał mono, wspólna korekcja.
Kino domoweCo najmniej jeden, lepiej dwa; wszystkie kolumny „small” z podziałem 80 Hz.
Mały pokój, mały budżetJeden zamknięty subwoofer z DSP. Dwa tańsze często grają lepiej niż jeden drogi.
Bas „dudni” na jednej częstotliwościNajpierw przestaw subwoofer i zmierz. Dopiero potem korektor na ten jeden garb.

Jeśli nie możesz się zdecydować między jednym drogim a dwoma tańszymi subwooferami, badania i praktyka przemawiają za dwoma. A przy dużej obudowie i niskim strojeniu jeszcze lepiej wyjdzie, gdy zbudujesz je sam.

Do zapamiętania

  1. Poniżej 200 Hz decyduje pomieszczenie, nie kolumna. Ten sam dźwięk w różnych miejscach pokoju różni się nawet o 20 dB.
  2. Dwa subwoofery wyrównują bas dla kilku miejsc naraz. W naszym modelu różnica między garbami a dołkami spadła z 41 do 20 dB.
  3. Ustawienie i pomiar przed korekcją. Garby da się stłumić, dołków nie wypełnisz.
  4. Podział około 80 Hz, fazę dostrój pomiarem. Dobrze ustawionego subwoofera nie zauważasz, dopóki go nie wyłączysz.
  5. Głęboko, mało i skutecznie naraz się nie da. Wybierz dwa z trzech.

Subwoofer to idealny pierwszy projekt do zbudowania: jeden głośnik, prosta obudowa, żadnej zwrotnicy pasywnej. W Loudsmithie w kilka minut porównasz obudowę zamkniętą, bas-refleks i membranę bierną dla tego samego głośnika i zobaczysz, ile basu da każda z nich.

Mały słowniczek

  • Mod pomieszczenia: fala stojąca między ścianami, która w niektórych miejscach wzmacnia bas, a w innych go osłabia.
  • Częstotliwość Schroedera: granica, poniżej której decydują pojedyncze mody, w salonie około 150–200 Hz.
  • Częstotliwość podziału: częstotliwość, przy której sygnał dzieli się między subwoofer a główne kolumny.
  • F3: częstotliwość, przy której bas spada o 3 dB poniżej średniej.
  • Faza: przesunięcie fali w czasie wyrażone w stopniach; 360° to jeden pełny okres.
  • Polaryzacja: czy membrana przy dodatnim sygnale porusza się na zewnątrz, czy do środka.
  • LFE: osobny kanał efektów w kinie domowym, „.1” w 5.1.
  • Zarządzanie basem: odfiltrowanie basu z kolumn i przekierowanie go do subwoofera.
  • Filtr subsoniczny: filtr, który odcina dźwięki poniżej zakresu subwoofera, żeby głośnik nie przekroczył wychylenia.
  • Wychylenie (Xmax): jak daleko membrana może się przesunąć bez dużych zniekształceń.
  • REW: Room EQ Wizard, darmowy program do pomiarów akustycznych.

Źródła: T. Welti, Subwoofers: Optimum Number and Locations (AES Convention, 2002); T. Welti i A. Devantier, Low-Frequency Optimization Using Multiple Subwoofers (JAES 2006); F. E. Toole, Sound Reproduction: The Acoustics and Psychoacoustics of Loudspeakers and Rooms (Focal Press, 2008, wyd. 3 Routledge 2017); S. Olive i in., prace o preferowanej charakterystyce w pomieszczeniu (AES, 2013 i później); R. H. Small, Closed-Box Loudspeaker Systems (JAES 1972 i 1973); A. N. Thiele, Loudspeakers in Vented Boxes (JAES 1971); M. R. Schroeder, częstotliwość przejścia do pola rozproszonego (lata 60.); H. Kuttruff, Room Acoustics; dokumentacja programu REW. Model pomieszczenia i obliczenia obudów są nasze własne.

Darmowe narzędzia: Planer pokoju · Pomiar kolumny · Ślepy test ABX